មុនសម័យអង្គរ និងក្រោយអង្គរ

ការសិក្សាស្រាវអំពីប្រវតិ្ដសាស្ត្រ​ គឺជារឿងសំខាន់ និងចាប់បាច់បំផុតសម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរយើង ព្រោះប្រទេសកម្ពុជាយើង​មានវប្បធម៌ និងអរិយធម៌យ៉ាងចំណាស់បំផុត។ អាណាចក្រខ្មែរ ក៏ជាអាណាចក្រដែលធ្លាប់រុងរឿងដ៏អស្ចារ្យ អាចកសាងនូវខឿន​វប្បធម៌

និងជាប្រទេសអច្ឆរិយបំផុតដែរ។អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយនៅតាមតំបន់ជុំវិញ

ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនិងតំបន់កណ្តាលនៃកម្ពុជាត្រូវបានគ្រប់គ្រង​ដោយរាជាណាចក្រចាវ៉ា (ឥណ្ឌូនេស៊ីសព្វថ្ងៃនេះ)។ ប៉ុន្តែ នៅឆ្នាំ ៨០២ ព្រះអង្គម្ចាស់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលបានប្រសូត្រ និងចម្រើនវ័យនៅក្នុងរាជវង្សសៃលេន្ទ្រចាវ៉ា បានប្រកាសតំបន់ដែលរស់នៅដោយ

ខ្មែរឯករាជ្យពីចាវ៉ាហើយ។ ទ្រង់ក៏បានឡើងគ្រងរាជ្យជាទេវរាជ (ស្ដេច) ដោយបូជាចារ្យព្រាហ្មណ៍។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ទ្រង់បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីជាច្រើនដង។ ដំបូង គឺនៅឥន្ទបុរៈ (ខាងកើតកំពង់ចាម) បន្ទាប់មកនៅវត្តភូ (សព្វថ្ងៃនេះនៅឡាវខាងត្បូង) និងទីបំផុតនៅរលួស ខេត្តសៀម (ជិតអង្គរ)។ ខាងក្រោមនេះ គឺជាដំណើរប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរខ្លះៗ នៅមុនសម័យអង្គរ និងក្រោយសម័យអង្គរ៖ នៅឆ្នាំ ៨៨៩ ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ បានក្លាយជាស្តេចខ្មែរ។ ទ្រង់ចាប់ផ្ដើមសាងសង់ទីក្រុងអង្គរ បន្ទាប់មកដាក់ឈ្មោះថាយ៉ាសរបុរៈ។ យសោវរៈសោយរាជ្យរហូតដល់ឆ្នាំ៩០០។ នៅឆ្នាំ ១០០២ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ កំពុងគ្រប់រាជបល្ល័ង្ក។ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ អ​ណាចក្រអង្គរ ត្រូវបានពង្រីកវិសាលភាពយ៉ាងធំធេង ធំជាងប្រទេសប្រទេសថៃ និង ប្រទេសឡាវ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះជាច្រើនដង។ នៅឆ្នាំ ១០៨០ ក្រោយពីអង្គរត្រូវបានសញ្ជ័យ (យកឈ្នះ) ដោយនគរចាម្ប៉ាអភិបាលខេត្តខាងជើងមួយរូបបានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាស្ដេចដោយសន្មតឈ្មោះរបស់ខ្លួនថាជ័យវរ្ម័នទី៦។ គាត់គ្រប់គ្រងនគរខ្មែរថ្មី ពីខេត្តភាគខាងជើងគឺជារបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១១១៣ ក្មួយប្រុសរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦ត្រូវបានគ្រងរាជ្យជាស្ដេចនៃខ្មែរដោយជ្រើសរើសយកឈ្មោះថ្មីមក​ប្រើការព្រះនាមថាសូរ្យវរ្ម័នទី២។ ហើយក៏ជាសម័យកាលនៃការកសាងប្រាសាទអង្គរវត្តដ៏អស្ចារ្យនេះផងដែរ។ នៅឆ្នាំ ១១៧៧ អង្គរត្រូវបានសញ្ជ័យជាថ្មីម្តងទៀតដោយកងទ័ពមកពីចាម្ប៉ា។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រនៅឆ្នាំ១១៨១ ហើយក្រោយមកបានដណ្ដើមយកទីក្រុងវីចាយ៉ាជារដ្ឋធានីចំប៉ា (សព្វថ្ងៃនេះវៀតណាម) ។ នៅក្រោមព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែនដីខ្មែរបានឈានដល់កម្រិតធំបំផុតមិនធ្លាប់មាន។ វាគ្របដណ្តប់ទាំងស្រុងនៃប្រទេសថៃនិងឡាវនាពេលបច្ចុប្បន្ន ហើយឈានដល់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា

ម៉ាឡេស៊ី និងវៀតណាមនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ 

 

 

 

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានផ្លាស់ប្តូរពីហិណ្ឌូ ទៅព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាមានជីវិតជាលើកដំបូងក្នុងអាណាចក្រខ្មែរ។ នៅឆ្នាំ ១២០០ ការកសាងរាជធានីថ្មីមួយ ត្រូវបានចាប់ផ្តើម គឺប្រាសាទអង្គរធំ។ ដោយសារសំណង់ដ៏សម្បើមនេះបានបំផ្លាញធនធានរបស់អាណាចក្រខ្មែរ ទទួលរងនូវបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់មកទៀត។ ក្រោយមកទៀត អាណាចក្រអង្គរក៏ចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ។ នៅឯនគរថៃខាងលិច បានក្លាយជាមហាអំណាចនយោបាយលេចធ្លោរវិញម្តង និងនគរវៀតណាមខាងកើត។ ក្រោយពីការធ្លាក់ចុះរបស់អាណាចក្រខ្មែរ នគរថៃ និងរៀតណាម (យួន) នាំគ្នាគាបសន្កត់ខ្មែរ និងធ្វើទុក្ខដល់ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរជារឿយៗ។ នៅឆ្នាំ ១៤៣២ បន្ទាប់ពីជនជាតិថៃ បានដណ្តើមយកជ័យជម្នះអង្គរ ប្រជាជនខ្មែរបានបោះបង់ចោលក្រុងអង្គរ និងទុកចោលឱ្យព្រៃឈើដុះយ៉ាងសន្ធឹកឥតបានថែរក្សា។ ចំពោះរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រ យើងគួរតែរៀន និងគួរតែដឹង ដើម្បីទុកជាមេរៀនដ៏វិសេសបំផុតមួយសម្រាប់ជីវិត។ ម្យ៉ាងវិញទៀត បើប្រជាជន​ខ្មែរយើងមិនដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏រុងរឿង និងល្វីចជូរចត់នេះទេ ជាតិសាសន៍ដទៃគេនឹងបំភ្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រពុំខាន។ ដូចជាគេនាំគ្នាថា ប្រាសាទអង្គរវត្តិជារបស់ពួកគេជាដើម ទាំងដែលប្រទេសរបស់ខ្លួនបានកើតក្រោយការកសាងអង្គរផងនោះ។​ មូលហេតុមកពីយើងមិនដឹងច្បាស់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយចាំតែនាំគ្នាជឿដោយអគតិ៕